Tộc người Tà Mun ở Tây Ninh: Có đủ cơ sở để “chính danh”

Các chuyên gia ngôn ngữ học, dân tộc học đã nghiên cứu, phân tích và đã xác định có ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt với người Stiêng và Khmer. Kết luận tại các buổi tọa đàm, trưng cầu ý kiến của các nhà nghiên cứu về bản sắc văn hóa và thành phần dân tộc của cũng đều đã khẳng định và chứng minh nguồn gốc thành phần dân tộc tại Tây Ninh.

Lễ cột chỉ, một tập quán xưa của người Tà Mun trong lễ cưới.

Lễ cột chỉ, một tập quán xưa của người Tà Mun trong lễ cưới.

Vào năm 2012, UBND tỉnh Tây Ninh đã giao cho Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Sở VH,TT&DL) chủ trì thực hiện đề tài: “Nghiên cứu, xác định thành phần dân tộc của nhóm người Tà Mun tại Tây Ninh”. Công trình nhằm làm rõ địa vị pháp lý của tộc người Tà Mun – hiện vẫn chưa có tên chính thức trong cộng đồng dân tộc Việt Nam.

Thực hiện chủ trương của tỉnh, Sở VH,TT&DL đã xây dựng kế hoạch và tiến hành triển khai thực hiện với lộ trình 2 năm, bắt đầu từ tháng 10.2012 và kết thúc nghiệm thu đề tài vào năm 2014. Sở đã phối hợp với một số cơ quan thuộc Ủy ban Dân tộc Trung ương cùng tham gia thực hiện đề tài.

Đề tài đã được Hội đồng Khoa học cấp tỉnh nghiệm thu tháng 11.2014 và được UBND tỉnh công nhận tại Quyết định số 836/QĐ-UBND ngày 20.4.2015. Lý luận và thực tiễn của đề tài là một trong những cơ sở khoa học bước đầu xác định nguồn gốc, thành phần dân tộc của nhóm người Tà Mun tại Tây Ninh, góp phần quan trọng vào việc hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách dân tộc để công tác này ngày càng đạt hiệu quả thiết thực hơn.

Là Tà Mun – không phải Stiêng

Tây Ninh là địa phương có sự giao thoa, hội tụ văn hóa giữa nhiều dân tộc sống cộng cư trên địa bàn. Trong đó, người Tà Mun được xem là nhóm có số dân đứng hàng thứ tư sau người Hoa, Khmer và Chăm, có những nét văn hóa đặc thù, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa các dân tộc trong tỉnh. Theo kết quả cuộc tổng điều tra dân số năm 2012 của tỉnh, nhóm người Tà Mun là 1.839 người.

Người Tà Mun cư trú trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, tập trung chủ yếu ở thành phố Tây Ninh, các huyện: Tân Biên, Tân Châu và Dương Minh Châu. Ngoài Tây Ninh, người Tà Mun còn có mặt ở Bình Phước với khoảng hơn 500 người sống ở sóc 5, xã Minh Hòa, huyện Bình Long. Về nguồn gốc và thành phần dân tộc của người Tà Mun hiện có nhiều ý kiến khác nhau.

Trong danh mục các thành phần dân tộc Việt Nam không có tên dân tộc Tà Mun, nhưng một số công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước đều có đề cập đến nhóm người này. Kết quả khảo sát thực tế ở một số địa phương có người Tà Mun đang sinh sống do Vụ địa phương III – Ủy ban Dân tộc Trung ương phối hợp cùng các cơ quan, ban, ngành trong tỉnh thực hiện vào cuối tháng 11.2010 cho thấy, đời sống kinh tế của đa số người Tà Mun còn nhiều khó khăn; các tập tục cổ truyền cũng như bản sắc văn hóa Tà Mun đã dần mai một theo thời gian.

Người Tà Mun không có chữ viết, chỉ lưu giữ được tiếng nói riêng của mình. Hiện nay nhóm người này đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc xác định, chứng minh về nhân thân. Mong muốn của bà con người Tà Mun là được quan tâm khôi phục lại các tập tục cổ truyền và được khẳng định mình là dân tộc Tà Mun – chứ không phải là Stiêng hay Khmer như nhiều người nhầm lẫn. Việc chưa có tên trong bảng danh mục 54 thành phần dân tộc Việt Nam đã ít nhiều tác động tiêu cực đến tư tưởng, tình cảm, tâm lý của nhóm người Tà Mun trong nhiều năm qua.

Các chuyên gia ngôn ngữ học, dân tộc học đã nghiên cứu, phân tích và đã xác định người Tà Mun có ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt với người Stiêng và Khmer. Kết luận tại các buổi tọa đàm, trưng cầu ý kiến của các nhà nghiên cứu về bản sắc văn hóa và thành phần dân tộc của người Tà Mun cũng đều đã khẳng định và chứng minh nguồn gốc thành phần dân tộc người Tà Mun tại Tây Ninh.

Văn hóa các dân tộc thiểu số là tài sản quý giá góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng và thống nhất của văn hóa Việt Nam nói chung, tỉnh Tây Ninh nói riêng. Giữ gìn bản sắc và sự đa dạng của văn hóa các dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chính trị – xã hội to lớn ở kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Do đó, việc nghiên cứu sưu tầm về bản sắc văn hóa và xác định thành phần dân tộc của người Tà Mun ở Tây Ninh sẽ mang lại hiệu quả thiết thực góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, giảm sự chênh lệch mức hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

Qua nghiên cứu của nhóm thực hiện đề tài nói ở phần đầu bài viết này, chúng ta có thể khẳng định rằng: nhóm người Tà Mun ở Tây Ninh có đủ các tiêu chí để xác định thành phần dân tộc, đó là ngôn ngữ, bản sắc văn hóa và ý thức tự giác dân tộc.

Đó là một cộng đồng dân tộc thiểu số có ngôn ngữ riêng, có bản sắc văn hóa riêng biệt, phong phú, đa dạng và có ý thức tự giác dân tộc rất cao. Hiện nay, mặc dù dân số không đông nhưng cộng đồng người Tà Mun nói chung, từng người dân Tà Mun nói riêng đang hình thành một ý thức tộc người độc lập, mong muốn được xác định tộc danh riêng biệt của dân tộc mình.

Mới đây, tại Liên hoan Dân ca Việt Nam năm 2015 khu vực Nam bộ diễn ra từ ngày 5 đến 9.5 tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, người Tà Mun Tây Ninh đã tạo được dấu ấn riêng của tộc người mình bằng điệu dân ca Tà Mun “Ru con ngủ” do hai nghệ nhân Lâm Thị Niệm và Lâm Thị Thể thể hiện.

Nghị định số 05/2011/NĐ-CP ngày 14.1.2011 của Chính phủ về công tác dân tộc đã nêu: “Mỗi dân tộc có tên gọi riêng, xác định theo tiêu chí được pháp luật công nhận, phù hợp với nguyện vọng của đồng bào dân tộc. Thành phần dân tộc do cơ quan có thẩm quyền quyết định và công bố theo quy định của pháp luật”.

Việc định danh tộc người Tà Mun là điều kiện cần thiết để bảo đảm việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước, đó cũng là động lực phát triển kinh tế – xã hội của cộng đồng dân tộc địa phương. Bên cạnh sự khuyến khích, tạo điều kiện để tiếng Việt thực sự là công cụ, động lực phát triển của các dân tộc thiểu số trong đó có người Tà Mun, cũng cần tôn trọng và quan tâm lưu giữ, phát triển tiếng mẹ đẻ của cộng đồng dân tộc thiểu số nói chung, người Tà Mun nói riêng.

Do vậy, có lẽ cần đề xuất chính quyền địa phương cho chủ trương để thực hiện công trình nghiên cứu xây dựng chữ viết, biên soạn từ điển, sách dạy và học cũng như công cụ ngôn ngữ khác cho người Tà Mun nhằm phục hồi, bảo tồn hiệu quả hơn ngôn ngữ của người Tà Mun. Đồng thời cũng cần đề xuất Chính phủ trình Quốc hội xem xét công nhận thành phần dân tộc của người Tà Mun ở Tây Ninh.

Chung sức để bảo tồn và phát huy……

Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của người Tà Mun, chính quyền địa phương cần có chủ trương thực hiện các công trình nghiên cứu các loại hình văn hóa vật thể và phi vật thể; chú trọng các hoạt động sưu tầm, giới thiệu, mô tả các sản phẩm văn hóa người Tà Mun nhiều hơn nữa.

Việc nên làm nữa là đầu tư xây dựng thiết chế văn hóa tại các địa phương có đông người Tà Mun sinh sống; xây dựng các công trình mang bản sắc văn hóa Tà Mun; các cơ quan chức năng tổ chức các hội thi, hội diễn mang bản sắc dân tộc thiểu số, trong đó khuyến khích sự tham gia của người Tà Mun; tạo điều kiện, hướng dẫn người Tà Mun phát huy giá trị văn hóa các lễ hội, phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tích cực bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan.

Tóm lại, từ nhiều thập kỷ qua, nhất là từ khi có chủ trương đổi mới của Đảng và Nhà nước, chính sách dân tộc ngày càng đi vào cuộc sống, góp phần tích cực trong việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người Tà Mun.

Tuy nhiên như trên đã nói, trong quá trình điều tra, khảo sát, nghiên cứu thực tế để thực hiện đề tài khoa học về nhóm người Tà Mun, nhóm nghiên cứu nhận thấy: đời sống của bà con người Tà Mun tại Tây Ninh hiện nay và có lẽ cả những năm tiếp theo còn không ít khó khăn; đặc biệt là khó khăn trong việc kê khai về nhân thân có liên quan đến các thủ tục hành chính và những quyền lợi về chính sách dân tộc.

Họ rất cần được sự quan tâm nhiều hơn, thiết thực hơn nữa của Đảng, Nhà nước cũng như sự chung tay, góp sức của cộng đồng, để người dân tộc Tà Mun nhanh chóng phát triển và hòa nhập vào nhịp sống chung của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.

Theo Võ Hòa Minh (Tây Ninh Online)

Bạn có thể quan tâm