Không để mai một nét đẹp văn hóa Chăm

Theo báo cáo kết quả kiểm kê phi vật thể loại hình tập quán xã hội năm 2014 của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Sở VH,TT&DL), trên địa bàn tỉnh Tây Ninh có gần 4.000 nhân khẩu với hơn 850 hộ .

Thánh đường tại ấp Tân Trung B, xã Tân Hưng, huyện Tân Châu

Thánh đường tại ấp Tân Trung B, xã Tân Hưng, huyện Tân Châu.

Dân tộc Chăm có số dân đông thứ 3 trong 22 dân tộc anh em ở Tây Ninh (sau người Kinh và Khmer). Người Chăm Tây Ninh thường sống tập trung ở huyện Tân Châu, Tân Biên và .

Dân tộc Chăm nói riêng, đồng bào thiểu số ở Tây Ninh nói chung có mối giao lưu văn hóa mật thiết với đồng bào Kinh và các cộng đồng dân tộc thiểu số khác. Trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Ninh – trong đó có đồng bào Chăm đã có nhiều đóng góp về sức người, sức của góp phần làm nên đại thắng mùa xuân 1975 thống nhất đất nước. Trong hòa bình, các dân tộc thiểu số ở Tây Ninh cùng với đồng bào người Kinh tiếp tục sát cánh cùng nhau, góp phần xây dựng và phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội của tỉnh nhà.

Người Chăm ở Tây Ninh thuộc cộng đồng người Chăm Nam bộ, đa số theo đạo Hồi và tự gọi mình là Chăm Asulam (Islam) có nghĩa là Chăm có phúc. Họ sống tập trung thành từng làng quanh thánh đường (majid). Theo kết quả kiểm kê tập quán xã hội của người Chăm ở Tây Ninh, bà con người Chăm có 13 nghi lễ chính đó là: lễ cầu an, lễ hỏi, lễ cưới, lễ dâng hiến, lễ cắt tóc và đặt tên cho trẻ, lễ lên nhà mới, lễ mừng sinh nhật đấng Nabi Mohammed, lễ Ramadan, lễ tạ ơn, lễ tang, lễ thăng thiên, lễ xả chay và lễ mừng học trò thuộc kinh Coran. Ngoài ra, họ còn 7 tập tục hình thành một hệ thống luật tục, đó là các tập tục về: tín ngưỡng dân gian, tập quán – cư trú, ăn uống – ẩm thực, ăn mặc, sinh đẻ, cắt da quy đầu và ly dị. Hiện nay, đa phần các tập tục của đồng bào Chăm ở Tây Ninh đều được các gia đình, dòng tộc giữ gìn và lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Tuy nhiên, trong thực tế cuộc sống của người Chăm, một số tập quán và tục lệ của họ cũng đã bị pha tạp; một số tục lệ có nguy cơ mất gốc, bởi lẽ trong quá trình cộng cư, do sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc với nhau, người Chăm đã và đang bị ảnh hưởng bởi các tập tục của người Kinh và người Hoa sống lân cận, nhất là về lễ hỏi, lễ cưới và lễ tang.

Thời gian qua, Sở VH,TT&DL đã thực hiện việc kiểm kê tập quán xã hội và tục lệ người Chăm ở Tây Ninh để lập hồ sơ khoa học nhằm bản sắc văn hóa của đồng bào Chăm. Đây là việc làm theo tinh thần Thông tư 04 của Bộ VH,TT&DL (quy định về việc kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể để đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia).

Cũng như các loại hình di sản văn hóa phi vật thể khác, tập quán xã hội và luật tục của người Chăm ở Tây Ninh chỉ được lưu giữ bằng trí nhớ và chủ yếu là truyền miệng. Vì vậy, nếu không có giải pháp bảo tồn, rất có thể nhiều tập quán xã hội của người Chăm sẽ dần mai một; thậm chí sẽ biến mất sau một thời gian không được tái hiện thường xuyên trong cộng đồng.

Giải pháp trước tiên là cơ quan chức năng chuyên môn các cấp phối hợp với chính quyền đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nhằm phát huy ý thức chung tay giữ gìn tập quán xã hội của cộng đồng người Chăm; quan tâm đến những già làng, người cao niên, có uy tín và các gia đình; động viên các hoạt động truyền dạy về nghi lễ, tục lệ tốt đẹp cho các thế hệ trẻ; thực hiện đầy đủ các chính sách đối với nghệ nhân, người có công lưu giữ và truyền dạy các phong tục, tập quán xã hội tốt đẹp của cộng đồng người Chăm. Ngành VH,TT&DL cần chủ động phối hợp với các ngành, các cấp tổ chức kiểm kê định kỳ, nhận diện, phân loại và nghiên cứu các giá trị tập quán xã hội của người Chăm để có đề xuất các chính sách kịp thời chăm lo, bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của người Chăm trên địa bàn tỉnh.

Ngoài ra, cần tập trung giải pháp đổi mới nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực hiện các hoạt động bảo tồn và phát huy, tạo điều kiện cho cán bộ, công chức, viên chức văn hóa học tập và sử dụng thành thạo tiếng dân tộc; mở các lớp tập huấn hướng dẫn công tác bảo tồn di sản văn hóa ở cơ sở, nhằm phát huy các tập quán xã hội truyền thống đã và đang được cộng đồng các dân tộc lưu giữ trong các cộng đồng dân cư; đồng thời tạo mọi điều kiện cho các nghi lễ truyền thống, các tập tục tốt đẹp của các dân tộc anh em phát triển đồng bộ.

Theo báo cáo kết quả kiểm kê và căn cứ tiêu chí quy định tại Thông tư số 04 của Bộ VH,TT&DL, Sở VH,TT&DL Tây Ninh đã hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị Bộ xem xét công nhận đưa lễ cưới truyền thống của dân tộc Chăm ở , thành phố Tây Ninh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, vì đây là một trong những tập quán truyền thống của người Chăm ở Tây Ninh đã được lưu truyền và thực hiện thường xuyên trong cộng đồng, có đầy đủ tính đại diện, thể hiện bản sắc của cộng đồng và địa phương, phản ánh sự đa dạng và sáng tạo của đồng bào Chăm được kế tục qua nhiều thế hệ, được cộng đồng đồng thuận gìn giữ, tự nguyện đề cử và cam kết bảo vệ.

Sách về kinh Qur’an của dân tộc Chăm

Sách về kinh Qur’an của dân tộc Chăm.

Từ ngày 14 đến 18.7 tới, Sở VH,TT&DL tỉnh Tây Ninh sẽ cử một đoàn văn hóa – nghệ thuật của tỉnh tham gia “Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch vùng đồng bào Chăm năm 2016 tại An Giang”. Đây cũng là dịp để Tây Ninh giới thiệu các hoạt động văn hóa văn nghệ mang đậm dấu ấn truyền thống của đồng bào Chăm tỉnh nhà đến với cộng đồng người Chăm cả nước.

Theo V.H.M (Tây Ninh Online)

Bạn có thể quan tâm